Jugoistočna evropska kolekcija u Britanskoj biblioteci

Sava Peić

British Library, London

Publikovano u: Bibliotekarstvo (Sarajevo), sv. 42 (1997), str. 105-107

 

Britanska biblioteka je u prošlosti održavala dobre i korisne odnose sa svim Nacionalnim i univerzitetskim bibliotekama sa kojima je sarađivala a koje su podpadale pod Južno-istočnu evropsku kolekciju. U teškim situacijama a naročito poslednjih nekoliko godina zbog političkih kriza u Bugarskoj i Albaniji, rata u Slavoniji i Bosni i Hercegovini i sankcija u Jugoslaviji (Srbija i Crna Gora) Britanska biblioteka je pomagala biblioteke sa knjigama i stručno usavršavala stručnjake iz biblioteka koje su se nalazile u teškim situacijama. Naša dobra saradnja se i dalje dobro odvija i pomaganje sa Britanske strane se i dalje nastavlja.

Da bi biblioteke sa kojima Britanska biblioteka sarađuje shvatile aktivnost, funkciju i cilj Britanske biblioteke u skupljanju i obogaćivanju kolekcije, potrebno je navesti i nekoliko osnovnih podataka o Južno-Istočnoj Evropskoj kolekciji.

U Južno-istočnoj evropskoj kolekciji zastupljene su zemlje: Albanija, Bosna i Hercegovina, Bugarska, Hrvatska, Makedonija, Slovenija i Jugoslavija (Crna Gora i Srbija), drugim recima Juzni Sloveni ili zemlje Balkanskog poluostrva. Ova kolekcija je deo Slavističke i Istočno Evropske kolekcije Britanske biblioteke.

U ovoj kolekciji Britanske biblioteke nalaze se knjige koje se bave humanističkim i društvenim naukama.

Kolekcija ranih i retkih knjiga u Južno-istočnoj evropskoj kolekciji je jedna od najvažnih i najbogatijih kolekcija u Velikoj Britaniji. U ovoj kolekciji nalaze se retke prve štampane knjige koje danas nisu sačuvane u zemljama iz kojih potiču. Isto tako može se reći da smo najvažnija kolekcija van zemlje porekla.

Nijedna biblioteka u Velikoj Britaniji nije počela tako rano da skuplja materijal sa Balkana kao što je to Britanska biblioteka, čak, Oksford i Kembridž su počeli da ih skupljaju tek početkom 20 veka u 18 i 19 veku biblioteka je počela da skuplja materijal iz Istočne Evrope pa i materijal sa Balkana. Zahvaljajući Paniciju i Votcu kolekcija iz Istočne Evrope počela je da se razvija naročito u 19. veku. Knige koje su se skupljale nisu bile samo retke knjige ili lepe knjige već i knjige koje su sadržavale informacije o životu i kulturi balkanskih zemalja.

U periodu između Prvog i Drugog Svetskog rata bilo je teško dobavljati materijal tako da u kolekciji postoje praznine ali šestdesetih, sedamdesetih i početkom osamdesetih godina biblioteka je pokušala da popuni fondove i kotekciju.

Krajem 1950 kad se ustvari Slavističko i Istočno Evropsko odelenje formiralo isto tako i mreža razmene sa ovim zemljama se formirala koja i dan danas uspešno funkcioniše.

Uopšteno u slavističkom odelenju za južno- istočnu Evropu mi smo odgovorni da skupljamo monografije, periodičke serije, akademska izdanja koja se odnose samo na humanističke i društvene nauke iz zemalja bivše Jugoslavije, Bugarske i Albanije, samo na jezicima tih zemalja, materijal štampan od strane diaspore i materijal štampan o tim zemljama na stranim jezicima. Jačina naše kolekcije je u tome što smo mi jedina biblioteka u svetu gde je moguća konsultacija na jednom mestu što znaći da se tu može naći materijal štampan na južno slovenskim jezicima i Albanskom, materijal štampan od strane emigracije, materijal štampan na zapadno-evropskim jezicima o južno slovenskim zemljama.

Nasa sekcija je kao i sve ostale jezičke sekcije u Britanskoj biblioteci što se tiče skupljanja materijala, ali se ipak malo razlikuje jer se naša sekcija ozbiljno koncentrisala na skupljanje materijala iz regiona Juzno -istočne Evrope za sadašnju i buduću referencu. Konkretan primer je raspad i rat u Jugoslaviji, naša sekcija je skupljala materijal od svih onih koji su učestvovali u raspadu i ratu bez razlike (Srbija, Hrvatska, Bosna, Slovenija ili Makedonija) i materijal koji je pisan sa svih strana sveta o situaciji u Jugoslaviji u periodu od 1990 -1995.

Šta se skuplja u nasoj sekciji

Prirucnici -Pokušavamo da skupljamo najvažnije nove rečnike, enciklopedije, biografske rečnike, bibliografije, kataloge, arhivske priručnike i adresare.

Istorija - materijal se skuplja mahom sve i to na veliko ali najviše što se tiče istorije balkanskih zemalja (uključujići arheologiju, heraldiku, novac i medalje itd.). Što se tiče naše sekcije treba da se naglasi da sada posle raspada bivše Jugoslavije, sve nove osnovane države na teritoriji bivše Jugoslavije (Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Makedonija i Slovenija) pišu novu istoriju, istoriju koja neće imati mnogo zajedničkog sa istorijom koja je bila pisana u zadnjih pedeset godina. Isto tako to važi za Srbiju i Crnu Goru.

Literatura - skuplja se na veliko ali selektivno: prominentni pisci, novi i mladi pisci koji su momentalno interesantni, naučne edicije, teorije književnosti, istorija literature, literaturne kritike, klasika ako je štampana u nekoj važnoj ediciji. Što se tice bivše Jugoslavije, mi skupljamo sada naročito one pisce koji se nisu ranije spominjali a koji su sada pod novim režimom rehabilitovani. Nas naročito interesuje šta su pisci pisali u periodu od 1990 -1995 godine.

Lingvistika - skupljanje materijala je vrlo selektivno. Što se tiče bivše Jugoslavije, novo osnovane države su počele da izdaju svoje nove rečnike da pišu nove istorije jezika, nove gramatike i nove pravopise ( srpski, hrvatski, bosanski)

Sociologija - skuplja se materijal koji prestavlja opŠtu studiju i materijal koji je specifično vezan za konkretnu zemlju. Ustvari vrlo malo teorije.

Religija i teologija -istorija religije se skuplja na veliko naročito sa naše teritorije i to od 1980 na dalje. U prošlosti se nije mnogo pisalo o religiji zbog društvenog sistema. Momentalno sve zemlje na Balkanu uključujući i zemlje bivše Jugoslavije su počele mnogo da pišu o religiji (Pravoslavlje, Katotičanstvo i Islam) i pošto naša sekcija je bila jako slaba na tom polju, sad se koncentriše da dopuni taj nedostatak.

Psihologija - skuplja se samo onaj materijal koji se odnosi na specificnu zemlju.

Ekologija - vrlo selektivno se skuplja, mi skupljamo materijal koji se odnosi na društveno/političke i pravne aspekte ali ne naučni materijal. Što se tiče bivše Jugoslavije skuplja se materijal kao na primer posledica rata.

Geografija - slično kao i ekologija.

Etničke grupe - što se tiče Balkaniskih zemalja skuplja se sve i sva.

Ekonomija - skuplja se akademski materijal naročito je akcenat na prelaznu ekonomiju iz socijatističkog sistema u sistem privatizacije, opštu ekonomiju i ekonomsku istoriju Balkanskih zemalja.

Pravo - skuplja se sav materijal koji je preveden na engleski jezik, materijal o specifičnim predmetima sa komentarima, serijske publikacije, zakoni, naročito novi ustav novih država.

Državne publikacije - skuplja se sve što se izdaje i štampa.

Statistika - godišnjaci (opšti i što se tiče specifičnih predmeta). Momentalno je važno naročito što se tiče bivše Jugoslavije i u velikoj je upotrebi.

Politika - naročito politika Balkanskih zemalja, politika prošlosti i sadašnjosti, specijalno politika i politički odnosi novosnovanih država na teritoriji bivše Jugoslavije, (Jugoslavije (Srbija, Crna Gora), Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Makedonija, Slovenija) potitički manifesti, deklaracije, političke partije, memoari političkih ličnosti, spoljna politika itd.

Kriminal - što se tiče bivse Jugoslavije, ratni kriminal u Srbiji, Hrvatskoj i Bosni.

Umetnost i primenjena umetnost - albumi poznatih slikara i albumi važnih kolekcija, muzeji i galerije, manastirske kolekcije, ikone, freske, mozaici, naivna umetnost itd.

Film, pozorište, muzika - skuplja se uveliko sve.

Televizija, radio - počelo se ozbiljno skupljati naročito u poslednje vreme.

Istorijske bibliografije - istorija štampanja, istorija biblioteka. Ustvari mi smo jedina biblioteka u Velikoj Britaniji koja ozbiljno skuplja ovaj materijal.

Naša sekcija najviše se koncentriše na

Naučne monografije

Časopisi - oni su uvek bili i biće veoma važni za našu kolekciju naročito period 1990 -1995 i na dalje.

Novine - isto tako

Konferencije - isto tako. Naročito konferencije o miru. Važni istorijski događaji - mi skupljamo materijal koji u normalnim prilikama ne bi skupljali, na primer razne vrste prolaznog (ephemera) materijala za vreme glasanja u Albaniji i Bugarskoj. Specifičan slučaj koji se odnosi na bivšu Jugoslaviju je taj da je naša sekcija dobijala dnevne biltene iz ambasada zaraćenih strana, izveštaje iz Ministarstva za informacija kao i mnogo konvencialnog materijata sa svih strana, ratne raportaže, izveštaje Ujedinjenih nacija, Nato-a, izveštaje o ljudskim pravima, ratnim zločincima, genocidu, crvenog krsta, humanitarnih misija, o izbeglicama, propagandni materijal itd. Po ovom materijalu Britanska biblioteka je najbogatija u Velikoj Britaniji. Ovaj materijal se najviše koristio u zadnjih pet godina tako da je Južno-istočna Evropska sekcija bila veoma korisćena od strane čitalaca itd.

Govoreći uopšteno Slavističko i Istočno Evropsko odelenje može uspešno da radi jer ima kustose sa širokim kulturnim i jezičkim znanjem koji vrše selekciju čitajuci književne kritike, kataloge, liste publikacija, liste duplikata koje dobijaju od raznih svojih partnera. Isto tako imaju dobre odnose sa čitaocima, akademicima, riserčerima, studentima koji i sami zahtevaju da im se nabave knjige koje njih interesuju. To su uglavnom Britanci ali imamo stručnjake koji dolaze iz drugih zapadno - evropskih zemalja i iz Amerike koji iztražuju materijal o Balkanu koji nemaju u svojim bibliotekama. Često imamo i naše stručnjake koji dolaze da istražuju materijal kojeg nema u jugoslovenskim kolekcijama. To je obično materijal koji je bio uništen za vreme drugog svetskog rata ili je bio zabranjen zbog političkog dekreta a postoji u našoj kolekciji. Često naši stručnjaci upotrebljvaju materijal koji je pisan na zapadu o Balkanu a njihove biblioteke ih nemaju jer nisu imale finansijske mogučnosti da ih nabave ili su bile zabranjene zbog političkog režima. Isto tako kod nas se nalazi materijal pisan od strane dijaspore. Kolekciju upotrebljavaju i naši Ijudi koji žive u Velikoj Britaniji i koji se bave akademskim radom. U zadnjih nekoliko godina ljudi koji su naročito upotrebljavali našu kolekciju su bili iz filma, televizije i radija, editori dnevnih novina itd.

Ovo je kratak pregled kako funkcioniše naša sekcija u Britanskoj biblioteci. Na osnovu ovih informacija daje se ideja našim bibliotekarima i osobama koje rade na razmeni sa Britanskom bibliotekom šta nas interesuje i šta interesuje naše čitaoce: Da bi se i dalje nastavila naša dobra i pozitivna razmena mi bi bili veoma zahvalni ako bi naši partneri nam izašli u susret i s vremena na vreme nas obaveštavali o novom materijalu koji je štampan, jer zbog nedostaka informacija i kataloga mi u Velikoj Britaniji ne možemo uvek da dobijemo materijal od važnosti za našu biblioteku.